Fenna maakte een lijstje van alles wat dit jaar voor het laatst is

Ik zat dinsdagavond op een stoel die wel voor volwassenen bedoeld was, in het lokaal van groep 8, met een uitgeprint schema in mijn handen dat ik nog steeds niet in de la heb gelegd omdat ik dan weet dat ik het kwijt ben.

Meester Joost deed het licht uit voor de beamer en zei: “Ik ga u het hele jaar in twaalf minuten geven, want daarna wil ik het over iets anders hebben.”

Hij deed er elf minuten over.

Het jaar past op één sheet

Wat er op stond, in de volgorde waarin hij het vertelde:

1. September en oktober: gewoon werken. Zijn woorden. Hij zei erbij dat dit het enige deel van het jaar is waarin niemand aan de middelbare school denkt en dat dat een cadeau is.
2. November: het voorlopige advies. Een gesprek van twintig minuten met ouders en kind erbij.
3. Januari: de open dagen. De scholen zetten hun data pas in november online, dus daar hoeft nu nog niets voor.
4. Januari, verderop: het definitieve advies.
5. Februari: de toets.
6. Maart: aanmelden. Eén school, één formulier, één datum die hij drie keer heeft genoemd.
7. Mei: kamp.
8. Juni: musical.
9. Juli: de laatste schooldag.

Toen deed hij het licht weer aan en zei dat hij het over iets anders wilde hebben, namelijk over hoe hard dit jaar gaat, en dat wij hem nu niet geloven en in juni wel.

Ik ben daarna nog een half uur blijven hangen bij de koffie, waar het gesprek onder ouders binnen vier minuten ging over welke school en welk niveau en welke fietsafstand, en dat was ongeveer het moment waarop ik dacht: ik ben hier bezig met een jaar dat nog niet begonnen is.

Wat er thuis op de kastdeur hing

Ik kwam om half tien thuis. Thijs zat op de bank met de hond half op zijn voeten en vroeg of het nog wat was. Ik zei dat het over data ging.

Boven was het donker. Op de deur van Fenna’s kast, aan de binnenkant, hangt sinds een tijdje van alles. Roosters, een kaart van Nienke, een tekening van Loes die alleen door Loes te verklaren is.

En daar hing sinds die week een blaadje met een titel en een streep eronder, met liniaal. De titel was: dingen die dit jaar voor het laatst zijn.

Er stonden er veertien op. Ik ga ze niet allemaal opschrijven, want ze zijn van haar. Deze mochten wel:

3. voor het laatst met de klas naar het zwembad in oktober

5. voor het laatst kerstviering in de aula met de kaarsjes

8. voor het laatst meester Joost

11. voor het laatst met de fiets in het rek bij het kleine hek

En onderaan, met een andere pen, dus later toegevoegd:

14. voor het laatst met Bram op hetzelfde plein

Ik heb daar langer naar staan kijken dan ik van plan was, met de deur half open en het licht van de gang.

Het jaar van de formulieren en het jaar van het afscheid

Ik heb dinsdagavond dus twee jaren tegelijk gekregen.

Het ene jaar bestaat uit november, januari, februari en maart. Dat is het jaar van de gesprekken, de adviezen, de open dagen en de fietsafstanden. Dat is het jaar dat ik moet regelen en waar ik nu al twee mappen voor heb aangemaakt, wat een teken is dat ik zenuwachtig ben.

Het andere jaar bestaat uit oktober, december, mei en juni. Dat is het jaar van het zwembad, de kaarsjes, het kamp en de musical. Dat is het jaar dat zij aan het bijhouden is.

Wat me opviel aan haar lijst: er staat geen enkel punt op over de middelbare school. Nul. Geen enkel voor het eerst. Alleen laatste keren.

En het zijn ook geen grote dingen. Er staat niets op over vrienden of over afscheid nemen of over hoe het straks zal zijn. Het gaat over een zwembad, over kaarsjes in de aula, over een fietsenrek. Het gaat over waar dingen staan en hoe ze gaan.

Dat is denk ik precies hoe een kind een jaar bekijkt. Niet als een periode met een betekenis, maar als een verzameling plekken waar je hoort en waar je binnenkort niet meer hoort. Ik heb dinsdagavond op dat papier van meester Joost negen momenten staan die allemaal een besluit vragen. Zij heeft er veertien die niets vragen en die alleen maar voorbijgaan.

Als je mij vraagt welke van de twee lijsten het jaar beter beschrijft, dan is dat niet die van mij.

Ik weet niet of dat betekent dat ze het nog niet aandurft of dat ze het gewoon nog niet interessant vindt. Ik heb het niet gevraagd. Ik ben van plan het ook niet te vragen, want zodra ik ernaar vraag is het van ons samen en dan is het niet meer van haar.

De zin die ze eruit heeft gehaald

Sinds begin deze maand leest Fenna alles wat ik over haar schrijf voordat het online staat. Dat is een afspraak die we hebben gemaakt nadat zij ernaar vroeg, en ze mag nee zeggen zonder uitleg.

Ze heeft dit stuk gelezen. Ze vond het goed, zei ze, op de manier waarop je iets goed vindt terwijl je aan het eten bent.

Er is één zin uit gehaald. Die stond onder punt veertien en daarin legde ik uit wat ik dacht dat dat punt betekende, over haar en haar broertje.

Ze zei: “Die klopt niet.”

Ik heb gevraagd of ze wilde zeggen wat er dan wel klopt. Ze zei nee.

Dus die zin staat er niet meer, en dat punt staat er wel, en jij mag er zelf iets bij denken. Dat is precies hoe zij het wil.

Donderdagochtend

Vanochtend ging ze op de fiets, wat ze sinds deze week vaker doet. Ze was er eerder dan wij en we zagen haar nog net bij het kleine hek staan.

Ze zette haar fiets in het rek. Ze deed dat zoals je iets doet wat je duizend keer hebt gedaan: zonder ernaar te kijken, met één beweging, en ze liep meteen door.

Ik heb doorgelopen met Loes aan mijn hand en niets gezegd.

Maar ik heb wel geteld hoeveel keer dat nog gaat gebeuren, en toen ben ik daar halverwege mee gestopt.