Op Brams laatste rapport stond een zin die ik heb overgeschreven

Hij gaf het me ondersteboven. Dat is belangrijk, want daar zat een bedoeling achter: als je het ondersteboven geeft, moet de ander het omdraaien, en dan kun jij ondertussen naar de koelkast lopen.

“Er staat wel iets in over lezen”, zei hij vanaf de andere kant van de keuken. “Maar dat had ik al gezegd.”

Waar we in september stonden

Tien maanden geleden begon Bram in groep 3 en had hij binnen een week besloten dat lezen niets voor hem was. Zijn leesboekje ging elke dag onder de bank. Niet stiekem in de zin van goed verstopt, wel stiekem in de zin van: dan hoeft niemand er iets van te zeggen.

We hebben er in het najaar een hoop over gepraat aan die keukentafel, Thijs en ik, meestal na negen uur en meestal zonder ergens uit te komen. Ik was ervan overtuigd dat ik iets moest doen. Thijs zei dat het vanzelf zou komen, wat mensen zeggen als ze geen plan hebben, maar wat in dit geval toevallig ook klopte.

In maart heeft hij zijn eerste boekje helemaal alleen uitgelezen. Ik ben toen de kamer uit gegaan omdat ik niet wilde dat hij mijn gezicht zag.

Sindsdien is er niets bijzonders meer gebeurd. Hij leest. Niet veel, niet graag, wel gewoon. Hij leest de teksten op pakken in de supermarkt hardop voor, waar niemand op zit te wachten, en hij is deze maand begonnen aan een boek over dieren dat te moeilijk voor hem is en waarvan hij de plaatjes bekijkt en er af en toe een zin bij pakt.

Dat is precies genoeg.

De zin

Onder aan het rapport staat een vakje voor opmerkingen van de leerkracht. Meestal staat daar iets aardigs en algemeens in en dat is prima, want juf Marloes heeft er dit jaar zesentwintig moeten invullen en ze kan er niet in elk vakje een klein boek van maken.

Bij Bram stond dit:

“Bram durft dit jaar te beginnen aan dingen waarvan hij nog niet weet of ze lukken. Dat is bij hem meer waard dan alles wat hij geleerd heeft.”

Ik heb dat overgeschreven in mijn notitieboekje, want ik weet van mezelf dat ik dat rapport ergens neerleg en dan drie jaar niet meer terugvind.

Wat me eraan raakt is niet dat het aardig is. Wat me eraan raakt is dat het klopt, en dat zij dat gezien heeft, en dat het over precies dat ene ding gaat waar ik in oktober ‘s nachts over lag te malen zonder het zo te kunnen benoemen.

Ik dacht het hele jaar dat het over lezen ging. Het ging over durven beginnen.

Ik heb vanavond, toen iedereen boven lag, teruggebladerd in mijn eigen aantekeningen van dit schooljaar. Dat is een vervelende bezigheid, want je leest daar hoe zeker je was van dingen die niet klopten.

In oktober stond er dat ik bang was dat het bij hem niet zou komen. In november stond er een lijstje met dingen die we konden proberen, waarvan we er twee hebben gedaan en de rest niet. In januari stond er drie keer hetzelfde: hij wil niet.

Wat ik toen niet wist en nu wel: het duurde bij hem precies zo lang als het bij hem duurde, en alles wat wij deden had daar een klein aandeel in en niet meer dan dat. De juf zei het in februari op het tienminutengesprek al, in andere woorden, en ik heb dat toen aangehoord zoals je iets aanhoort waarvan je denkt dat het aardig bedoeld is.

Als ik iets tegen mezelf in oktober had kunnen zeggen, was het niet geweest dat het goed zou komen. Dat helpt niet en dat geloof je toch niet. Het zou zijn geweest: schrijf op wat je nu doet, want in juli wil je weten of het ergens toe deed.

Het antwoord is: een beetje. Genoeg om door te gaan, te weinig om er trots op te zijn.

Wat hij er zelf van vond

Hij heeft het rapport zelf voorgelezen. Hardop, aan de keukentafel, met zijn vinger erbij, inclusief het stukje over gym waar hij het niet mee eens was.

Bij de zin van juf Marloes stopte hij en zei: “Dat snap ik niet.”

Ik heb het uitgelegd. Hij dacht na en zei toen dat hij dacht dat het over de duikplank ging bij het schoolzwemmen, en dat is dan meteen weer het verschil tussen de zin die een volwassene leest en de zin die een jongen van zeven leest.

We hebben het zo gelaten. Wat mij betreft mag het over de duikplank gaan.

Het rapport van Fenna, in acht seconden

Fenna kreeg ook een rapport, want die zit in groep 7 en die is daar inmiddels helemaal klaar mee.

Ze heeft het op tafel gelegd, gezegd dat het “gewoon goed” was, en is naar boven gegaan. Toen ik het openmaakte hoorde ik van boven: “Er staat niets bijzonders in, hoor.”

Er stond wel iets bijzonders in. Er stond een opmerking van juf Annemiek over hoe ze zich dit jaar heeft opgesteld naar een meisje dat er in maart bij is gekomen. Ik heb daar aan tafel niets over gezegd en ‘s avonds bij de deur van haar kamer één zin, en meer wilde ze niet.

Elf is een leeftijd waarop complimenten binnenkomen als kritiek. Ik onthoud dat en het lukt me niet altijd.

Morgen is het klaar

Morgen is de laatste dag. Halve dag, tas mee, laden leeghalen, en de gebruikelijke stapel werkjes die tien maanden in een kastje hebben gelegen en die vanaf morgen bij ons in de gang liggen tot ik het aandurf om er iets van weg te gooien.

Voor Bram is er geen afscheid, want juf Marloes gaat mee naar groep 4. Dat vindt hij zo vanzelfsprekend dat hij niet begrijpt waarom ik er blij mee ben.

Voor Fenna is het de laatste keer dat ze de school uitloopt zonder dat het het laatste jaar is. Daar denkt zij niet over na. Daar denk ik dan maar over na.

Het rapport ligt nog op tafel. De zin staat in mijn boekje. En Bram ligt boven met dat te moeilijke boek over dieren, waarvan ik weet dat hij het niet leest maar dat het licht wel aan is.