De vraag die Bram op de fiets stelde en ik niet had voorbereid

Maandagochtend, kwart voor half negen, tegenwind vanaf de dijk. Bram fietst naast me en heeft al twee straten niets gezegd, wat bij hem betekent dat er iets aankomt.

Dan zegt hij, zonder opzij te kijken:

“Mam. Doen jullie het zelf?”

Wat je dan in een halve seconde doet

Ik heb acht jaar de tijd gehad om hierover na te denken. Ik heb dit bij Fenna al meegemaakt, twee jaar geleden, en daar heb ik toen zelfs iets van geleerd.

En toch was het eerste dat ik deed: doen alsof ik het niet gehoord had.

Dat is niet mooi, maar het is wel wat er gebeurde. Ik zei: “Wat zeg je?” terwijl ik precies wist wat hij zei. Ik kocht drie seconden, en die drie seconden had ik nodig, want ik voelde iets in mijn keel dat daar helemaal niet hoorde op een maandagochtend op de Kerkstraat.

Hij herhaalde het. Iets harder, want de wind stond verkeerd.

Waarom hij het vroeg

Achteraf weet ik het. Er is vorige week op het plein iets gezegd door een jongen uit groep 6 die het nodig vond om acht kinderen tegelijk in te lichten. Bram heeft dat drie dagen bij zich gehouden. Drie dagen. Dat is voor hem een eeuwigheid, want dit is een kind dat het aan de kassa in de supermarkt vertelt als hij een steen gevonden heeft.

Hij heeft het niet aan Fenna gevraagd, wat me het meest verbaast. Hij heeft gewacht tot we alleen op de fiets zaten en niemand ons kon horen, en dat is een keuze die ik zelf ook gemaakt zou hebben.

Mijn zoon van acht heeft een geschikt moment gezocht.

Wat ik uiteindelijk zei

Ik heb niet ja gezegd en niet nee. Ik heb gezegd: “Wat denk je zelf?”

Dat is precies het antwoord waar ik als lezer altijd een beetje boos van word, omdat het zo makkelijk is en omdat het lijkt alsof je eromheen draait. En misschien draaide ik er ook wel omheen. Maar het is bij ons twee keer het goede geweest, en de reden daarvoor snapte ik pas bij Fenna.

Een kind dat vraagt of het echt is, wil meestal niet weten of het echt is. Dat weet hij op dat moment al bijna zeker. Wat hij wil weten is wat er gebeurt als hij het hardop zegt.

Verlies ik dan iets. Word ik dan groot. Mag ik nog meedoen. Word ik dan uitgelachen omdat ik het zo lang geloofd heb.

Bram fietste door en dacht na. Ik zag hem denken, aan de manier waarop zijn stuur niet helemaal recht bleef.

Toen zei hij: “Ik denk dat jullie het doen. Maar ik weet het niet honderd procent.”

En daarna, meteen erachteraan, zonder pauze, met een stem die ineens vier jaar jonger klonk: “Ik wil het wel blijven doen.”

Wat er tussen daar en het schoolplein gebeurde

Nog vierhonderd meter. Twee stoplichten, waarvan er eentje op rood stond, en daar had ik alle gelegenheid om het uit te leggen.

Ik heb het niet uitgelegd.

Ik heb gezegd dat hij het mag blijven doen. Dat het bij ons in huis is zoals hij het wil, en dat er niets verandert aan de schoen op de stoel en de dinsdagen en de vrijdagen.

En toen heb ik gezegd wat ik twee jaar geleden ook tegen zijn zus heb gezegd, en het is het enige zinnetje uit dit hele gesprek dat ik van tevoren bedacht had, jaren geleden al: dat het leukste deel pas begint als je het weet. Want dan mag je het voor iemand anders doen.

Hij zei niets. Bij het hek stapte hij af, gooide zijn fiets in het rek zoals hij hem elke dag in het rek gooit, en liep naar binnen zonder om te kijken.

Ik ben naar huis gefietst en heb daar in de gang gestaan met mijn jas nog aan.

Er ligt in de schuur iets voor hem. Ik heb dat in oktober al gekocht, in een winkel in Zwolle, in de veronderstelling dat ik nog een jaar had. Ik heb er die middag nog naar staan kijken, met de deur van de schuur open en de kou naar binnen.

Wat ik voelde was niet verdriet. Het was het gevoel dat je hebt als je een kamer uit loopt waar je klaar bent, en de deur nog even openhoudt.

Ik heb er die avond met Thijs over gesproken, kort, tijdens de afwas. Hij zei dat hij het zelf op zijn zevende al wist en dat hij toen twee jaar heeft doorgespeeld voor zijn ouders, omdat hij dacht dat zij het leuk vonden. Dat wist ik niet. We zijn zestien jaar samen en dat wist ik niet.

Toen zei hij nog iets waar ik sindsdien over nadenk. Dat het bij hem thuis nooit uitgesproken is, geen enkel jaar, en dat hij niet meer weet wanneer het precies over is gegaan. Er is geen moment geweest. Er is alleen een jaar geweest waarin het er nog was en een jaar waarin het er niet meer was.

Ik denk dat ik daarom zo blij ben met die vraag op de fiets. Bram heeft er tenminste iets van gemaakt. Hij heeft een moment gekozen, hij heeft gewacht tot de wind goed stond, en hij heeft het hardop gezegd.

Wat er sindsdien is gebeurd

Dinsdagavond stond zijn schoen op de stoel. Hij heeft hem zelf neergezet, met de veters erin gepropt zoals altijd.

Woensdagochtend heeft hij gekeken wat erin zat, en het was een klein zakje pepernoten en een tekening, en hij heeft precies gedaan wat hij vorig jaar deed. Hij heeft hard geroepen dat er iets in zat.

Alleen keek hij deze keer heel even naar mij, voor hij het riep.

Dat is een nieuw ding. Dat is er vorig jaar niet geweest.

En Fenna, die in de deuropening stond met haar schooltas al om, keek naar hem en toen naar mij, en zei niets. Ze heeft twee jaar niets gezegd. Ze zei ook nu niets.

Vanavond gaat zij zijn schoentje doen. Ze heeft het gevraagd. Ik heb ja gezegd en ik heb niet uitgelegd waarom ik dat een goed idee vind.