Fenna zette één ding op haar lijstje. Bram zesenveertig.

Het lijstje van Fenna past op een half A5. Er staat één ding op, in haar nette schrift, met een streep eronder alsof het een som is die klopt.

Het lijstje van Bram is een dubbelgevouwen A4 die aan twee kanten vol staat, plus een stukje op de achterkant van een reclamefolder dat er met plakband aan vastzit. Ik heb het geteld. Zesenveertig.

Ze hebben ze op dezelfde avond gemaakt, aan dezelfde tafel, met dezelfde pen.

De avond zelf

Het was vorige week dinsdag. Ik had er niets voor gepland — ik had zelfs helemaal niet bedacht dat we eraan moesten beginnen — maar Fenna kwam na het eten beneden met papier en zei: “Moeten wij niet iets opschrijven.”

Dat is bij ons het startschot. Niet de intocht, niet de eerste pepernoot in de supermarkt. Een tienjarige die vindt dat er iets georganiseerd moet worden.

Dus zaten we daar met z’n vieren, want Thijs was in de schuur, en met z’n drieën echt, want Loes tekende met een stift op de zijkant van haar eigen hand.

Ik heb precies één instructie gegeven: schrijf maar op wat je wil hebben.

Dat is achteraf de fout geweest.

Wat er op de twee lijstjes staat

Ik ga niet alles opnoemen, maar een paar dingen moeten hier vastgelegd worden voor het nageslacht.

1. Een steen die glimt.
2. Nog een steen die glimt maar dan anders.
3. Een echte hamer, geen speelgoed.
4. Een fiets die harder gaat dan die van Sem.
5. Stickers.
6. Meer stickers.

En dan, ergens rond de dertig, wordt het interessant. Want vanaf daar begint hij dingen op te schrijven die hij die dag heeft gezien. Een lamp die uit is en aan kan. Een doosje. Een zaklamp met een rood lichtje. Bij nummer eenendertig staat, in zijn eigen spelling die ik hier laat staan zoals hij hem schreef: een boek dat ik zelluf kan lezen.

Bram zit in groep 3 en leert sinds september lezen. In oktober was hij er nog bang voor. Dat hij dat nu op een verlanglijstje zet, is het soort ding waar ik met een theedoek in mijn handen naar sta te kijken tot het water overkookt.

Bij nummer veertig gaat het over. Vanaf daar is het weer stenen.

Op dat van Fenna staat iets heel anders.

Eén ding. Het is duur. Het is duurder dan wat wij normaal aan een kind uitgeven met sinterklaas, en het is ook duurder dan wat we aan Bram en Loes samen uitgeven, en dat weet zij.

Ze heeft het opgeschreven en er meteen bij gezegd: “Het hoeft niet hoor.”

En toen, na een stilte van ongeveer drie seconden: “Ik zet er verder niks bij want dan is het makkelijker om nee te zeggen.”

Daar zat ik dus, met twee lijstjes en een kind dat haar eigen teleurstelling alvast even voor mij aan het inrichten was.

Wat ik pas de volgende dag doorhad

Ik ben de dag erna in de auto naar Zwolle gaan zitten denken, want dat is waar ik denk, en toen viel het kwartje.

Die twee lijstjes zijn hetzelfde lijstje.

Bram weet niet hoeveel hij mag vragen, dus vraagt hij alles, want dan zit het goede er in ieder geval tussen. Fenna weet niet hoeveel ze mag vragen, dus vraagt ze één ding en zet er meteen een demper op, want dan kan ze niet te veel gevraagd hebben.

Allebei hebben ze geen idee wat de maat is. En dat is niet hun schuld. Wij hebben het ze nooit verteld. Wij hebben ze een pen gegeven en gezegd: schrijf maar op wat je wil. Dat is een vraag zonder kader, en kinderen vullen zo’n leegte in met hun eigen karakter.

Fenna vult hem in met voorzichtigheid. Bram met enthousiasme. Loes vult hem in door haar gele laars op tafel te zetten en “die” te zeggen, wat achteraf misschien wel het eerlijkste antwoord is.

En ik ben degene die dat gat heeft laten liggen. Ik heb ze een pen gegeven en verder niets. Geen aantal, geen richting. Ik dacht dat ik ze vrij liet, en vrijheid klinkt altijd goed.

Maar vrijheid zonder maat is een test waarvan je de regels niet kent. En kinderen die de regels niet kennen doen wat volwassenen ook doen: ze gokken naar hun karakter.

Wat we nu doen en wat ik volgend jaar anders doe

Zaterdagochtend heb ik met Bram aan de keukentafel zijn lijst in stapeltjes gelegd. Niet doorstrepen, dat wilde hij niet, en ik snap dat. Sorteren mocht wel.

Stapeltje één: dingen die hij deze week ergens gezien had. Dat waren er zeventien. Die vond hij zelf ook niet meer zo nodig toen hij ze hardop moest uitleggen.

Stapeltje twee: stenen. Acht stuks. Die heeft hij samengevoegd tot “stenen”, wat volgens mij de eerste keer is dat mijn zoon iets abstraheerde.

Stapeltje drie: wat er echt toe deed. Vijf dingen. Een daarvan was nummer eenendertig.

Met Fenna heb ik het anders gedaan, want daar hoefde niet gesorteerd te worden maar gepraat. Ik heb gezegd dat het te duur is voor sinterklaas. Gewoon zo, op een dinsdagavond, in november, ver van elke ontknoping vandaan. Ze was even stil en zei toen: “Dat dacht ik al.” En daarna, iets minder verstandig en gelukkig een stuk echter: “Maar ik wilde het toch opschrijven.”

Ze mag hem opnieuw maken. Er mogen zoveel dingen op als ze wil, en er is geen goed aantal.

En dan het stuk voor volgend jaar. Ik schrijf dit deels voor mezelf, want in november 2025 ben ik dit vergeten en dan lees ik het hier terug.

Noem een aantal. Niet als regel maar als richting. Vier of vijf dingen. Dat is geen inperking, dat is een houvast, en allebei mijn oudsten hadden dat nodig — de een om te stoppen, de ander om te beginnen.

Vraag ook om iets dat niets kost. Een middag, een uitje, een keer alleen mee met iemand. Dat had geen van beiden bedacht en het is achteraf precies het soort wens waar ik het meest nieuwsgierig naar ben.

Doe het niet op één avond. Een lijstje dat in twintig minuten af moet is een lijstje dat je maakt uit je hoofd. Laat het een week liggen op de keukentafel en er komt iets bij dat ergens vandaan komt.

Zeg het nee op tijd. Niet op vier december. Niet met een gezicht erbij. Gewoon op een dinsdag, in november, als er nog niets op het spel staat.

Het briefje ligt in de la

Beide lijstjes liggen nu in de keukenla, bij dat andere briefje over Brams verjaardag van vorig jaar dat ik nooit heb weggegooid.

Over dertig jaar is dat halve A5 met dat ene onderstreepte woord meer waard dan wat er ooit in het papier heeft gezeten. Dat weet ik nu al. Dat weet ik zo zeker dat ik hem vanmorgen heb overgetrokken op een schoon vel, voor als het inkt vervaagt.

Ze is tien. Ze zet één ding op haar lijstje.

Volgend jaar zet ze er misschien twee.