Om zes uur donker en ineens woont iedereen in dezelfde kamer

Vanavond om tien over zes deed ik de lamp boven de tafel aan en Loes zei: “Nacht.”

Het was geen nacht. Het was vrijdag en het eten stond er nog. Maar ze is twee en een half en ze heeft gelijk: buiten was het donker, en dat is voor haar hetzelfde ding.

Zes weken geleden lag dit huis nog uit elkaar

In augustus en begin september ging het na het eten zo. Fenna naar boven met een boek. Bram naar buiten, of naar de schuur, of naar de buurjongen tot iemand riep. Loes in de tuin achter Thijs aan die iets deed met een plank. Ik in de keuken, met de deur open, in mijn eentje, en ik heb daar nooit over geklaagd.

Vier plekken. Vijf mensen. Iedereen kon ergens heen.

En nu is het na het eten donker en gebeurt er iets waar niemand voor kiest. We zitten allemaal in dezelfde kamer. Niet omdat we het gezellig hebben afgesproken, maar omdat de rest van het huis in oktober koud en donker is en niemand als eerste een lamp gaat aandoen in een kamer waar hij alleen zit.

Wat dat oplevert

Het goede eerst, want dat is echt.

Bram leest zijn boekje hier. Dat is nieuw. In september deed hij dat op zijn kamer, met de deur dicht, en dan hoorde ik na tien minuten niets meer en lag het onder zijn bed. Nu ligt hij op zijn buik op het kleed en leest hardop, half tegen niemand, en Fenna verbetert hem soms zonder op te kijken, wat hem woedend maakt en hem tegelijk dwingt om het beter te doen.

Thijs zit in de stoel bij het raam met de krant en valt daar tussen halfnegen en negen doorheen. Dat is een bestaand fenomeen dat pas in oktober zichtbaar wordt, want in juni zat hij op dat tijdstip nog buiten.

En ik zit hier. Ik lees minder dan ik wil en kijk meer naar de kamer dan naar mijn scherm.

En wat het kost

We hebben één stoel te weinig. Precies één.

Er is de bank, waar er twee op passen als niemand ligt, en drie als iedereen zijn best doet, wat niemand doet. Er is de stoel bij het raam, waar Thijs zit. Er is de kruk uit de keuken, die niemand wil.

En sinds ongeveer een week is er ruzie in dit huis die nergens over gaat. Fenna wil de hoek van de bank omdat daar het licht op valt. Bram wil de hoek van de bank omdat Fenna daar wil. Loes wil op de plek waar de laatste persoon zat, wie dat ook was, en verwoordt dat door haar hele lichaam op die plek te leggen.

Woensdagavond zei Fenna iets waar ik nog steeds mee zit.

“In de zomer hoef ik niemand te vragen.”

Dat is het, natuurlijk. In de zomer hoeft ze niemand iets te vragen omdat er ruimte is. In oktober moet ze onderhandelen om te kunnen lezen. Dat is voor een kind van tien die serieuzer is dan haar leeftijd geen kleinigheid.

Wat we nu proberen

Niets groots. Ik heb een schemerlamp uit de schuur gehaald die daar sinds de verhuizing staat en die op de overloop gezet, bij het tafeltje waar altijd post ligt. Kost bijna niets, maakt de gang van koud-en-donker naar half-warm.

Fenna heeft daar dinsdag twintig minuten gezeten met haar boek. Ze zei er niets over. Ze ging gewoon.

Ik denk dat je een winter niet oplost. Ik denk dat je hem een beetje kunt inrichten.

Wat ik verder heb losgelaten: het idee dat we deze avonden gezellig moeten maken. Ik heb de eerste week van oktober nog geprobeerd om er iets van te maken. Een spelletje op tafel. Een keer allemaal samen een film. Dat werkte precies één avond, en op de tweede avond was het een verplichting waar Fenna beleefd bij ging zitten en waar Bram na twaalf minuten van weg liep.

Sindsdien doen we niets. Vijf mensen in één kamer die alle vijf iets anders doen, met één lamp aan boven de tafel en één bij de stoel. Dat blijkt genoeg te zijn, en dat had ik zes weken geleden niet geloofd.

Om kwart over acht deed Bram het licht uit in de kamer om te laten zien dat hij van de gang naar de bank kon lopen met zijn ogen dicht. Dat is gelukt. Voor tweederde.