Op een stoeltje van dertig centimeter kreeg ik een lijstje mee

Het stoeltje was oranje en het stond klaar naast de tafel bij het raam, en ik heb er vrijdagmiddag om half twee op gezeten met mijn knieën ergens ter hoogte van de tafelrand.

Tegenover mij zat juf Ineke, op een stoel van gewone hoogte, met een map.

Dit is mijn derde keer. Ik heb hier in 2018 gezeten en in 2021, in dezelfde hoek, aan waarschijnlijk dezelfde tafel, en ik dacht dat ik het wel wist.

Waar het over ging

Over slapen. Loes slaapt tussen de middag niet meer, meestal, behalve op de dagen dat het wel moet en dan is dat te laat.

Over eten. Ik heb verteld van geel en dat werd genoteerd zonder commentaar, wat ik knap vond.

Over of ze zelf haar jas dichtkrijgt. Ja, behalve het begin van de rits, en dan zegt ze het.

Over wie er ophaalt. Op maandag mijn moeder, want dan ben ik in Zwolle. De rest ik, behalve donderdag.

Over de wc, waarbij juf Ineke heeft gezegd dat ze bij kleuters altijd zelf even meelopen in de eerste weken en dat je dat niet hoeft aan te kondigen. Ik heb daar donderdagavond nog aan gedacht toen ik de negen regels van Bram op de koelkast zag hangen.

Dat is dus allemaal het formulier. Dat duurde twintig minuten.

De vraag die niet op het formulier staat

Toen deed ze de map dicht en zei ze het zoals ze dat waarschijnlijk elk jaar zegt:

“En wat moet ik verder van haar weten?”

Ik heb daar ongeveer twee seconden over nagedacht en toen ben ik gaan praten.

Ik heb verteld dat ze een broer en een zus op deze school heeft, wat ze weet, want die namen staan in dezelfde map. Ik heb verteld dat ze de jongste is en dat dat betekent dat ze veel meekrijgt. Ik heb iets gezegd over dat ze vrolijk is en makkelijk meegaat, wat waar is en niets zegt, en ik hoorde mezelf dat zeggen op precies dezelfde manier waarop ik in 2018 iets over Fenna heb gezegd wat ook niets zei.

Ze heeft geknikt en iets opgeschreven en toen kreeg ik het lijstje mee.

Wat ik had moeten zeggen

Dat wist ik op de fiets naar huis, tussen de school en de brug, ongeveer drie minuten na dat gesprek.

Loes heeft tot haar tweeënhalfste bijna niets gezegd. Vier woorden, waar wij ons zorgen over maakten op de manier waarop je je zorgen maakt zonder het hardop te zeggen. En toen begon ze op een dag in de zomer met hele zinnen, alsof ze had liggen wachten tot ze het zeker wist.

Dat is wat er van haar te weten valt. Ze doet niets half. Ze zegt niets tot ze weet dat het klopt, en in die tussentijd kijkt ze, en dat kan er van buitenaf uitzien alsof er niets gebeurt.

Als je haar in september langs de kant ziet staan zonder iets te zeggen, kun je twee dingen denken. Het ene is dat ze het niet durft. Het andere is dat ze aan het kijken is hoe het werkt en dat ze eind oktober precies weet wie er wat doet.

Dat tweede klopt, en dat had ik moeten zeggen op dat oranje stoeltje in plaats van dat ze makkelijk meegaat.

Het lijstje

Het hangt nu op de koelkast, onder de magneet van de Vogezen, naast de negen regels van Bram en naast dat andere lijstje van januari.

Er staat op wat er mee moet. Beker met naam, trommel met naam, gymschoenen zonder veters in een tas met naam, reservekleding in een zak met, en dit begint ergens een patroon te worden, haar naam erop.

En er staan twee data op met een pen bijgeschreven. Dinsdag en donderdag deze week, van half negen tot twaalf uur. De wenochtenden.

Loes heeft het lijstje zaterdagochtend van de koelkast gehaald en meegenomen naar de gang, waar ze het in de tas heeft gedaan die daar sinds twee weken ingepakt staat.

Zo. Dan is dat ook geregeld.