Op haar lijstje staat nog één ding en dat is morgen

Om half elf stond ze in de deuropening van de woonkamer met een opgevouwen papier in haar hand.

Ze zei niets. Ze bleef daar staan tot ik opkeek en toen hield ze het omhoog, en ik wist meteen welk papier het was.

Het lijstje van september

Vorig jaar in de derde week van september kwam Fenna thuis uit groep 8 en heeft ze op de rand van haar bed een lijstje gemaakt van alles wat dit schooljaar voor het laatst zou zijn.

Ik heb er toen over geschreven. Ik vond het toen vooral iets ontroerends met een randje overdreven, iets wat een meisje van elf doet in de eerste week dat ze doorheeft dat er een jaar begonnen is dat afloopt.

Het waren er negentien.

Ik dacht dat het na drie weken in een la zou verdwijnen zoals bij mij alles in een la verdwijnt. Het heeft achter het plankje boven haar bed gezeten, van september tot vanavond, en er is elke keer een streep bij gekomen.

Ze heeft ze niet afgevinkt. Ze heeft ze doorgestreept, met één streep, zodat je er nog doorheen kunt lezen.

Wat er dit jaar is doorgestreept

Ik heb het vanavond aan de keukentafel helemaal gelezen, met haar erbij, wat ze zelf voorstelde en waar ik nooit om had durven vragen.

Er staan dingen op die ik verwacht had. De laatste keer schoolkamp, dat was eind mei. De laatste musical, waar ik in juni een halve dag van heb bijgekomen. Het laatste rapport, vorige week vrijdag, waar niets bijzonders in stond behalve dat er heel veel bijzonders in stond.

Er staan ook dingen op waar ik het bestaan niet van kende.

De laatste keer dat ze corvee had in het lokaal, met de datum erbij, want dat rooster hangt daar en dus wist ze het van tevoren. De laatste keer overblijven op een regendag. De laatste keer dat ze bij de kleuters mocht voorlezen, wat ze sinds groep 7 elke maand deed en waar ze thuis nooit één woord over gezegd heeft.

En punt elf: de laatste keer dat meester Joost mijn naam verkeerd uitspreekt.

Dat is er in mei doorgestreept en er staat een klein streepje achter met de woorden hij deed het toch nog een keer.

Er staan ook twee punten op die ze verkeerd heeft ingeschat, en dat vind ik het mooiste stuk van het hele papier.

Bij punt zes, de laatste keer gym in de grote zaal, staat een streep en daarnaast in andere pen: klopte niet, was nog een keer in juni. En bij punt veertien, de laatste keer dat ze met Noor uit school fietst, staat de streep er wel maar de datum niet, want die dag heeft ze pas achteraf herkend.

Zo werkt het natuurlijk ook. Je weet het bijna nooit terwijl het gebeurt. Je weet het als je thuiskomt en er iets anders is.

De regel die als laatste overbleef

Onderaan, punt negentien, in dezelfde pen als de rest, dus geschreven in september toen ze nog elf was:

“De laatste keer dat ik door het hek naar buiten loop en het niet meer terug is.”

Daar staat geen streep doorheen.

Dat is morgen om kwart over twaalf.

Ik heb dat gelezen en ik heb er ongeveer vier seconden over gedaan om te begrijpen wat ik voelde, en dat was niet verdriet. Het was schrik. Zij heeft in september al bedacht wat de laatste zin van dit jaar zou zijn, en ik ben er pas vanavond achter.

Ik loop al maanden achter een kind aan dat het beter georganiseerd heeft dan ik.

Wat ze zei en wat ik niet zei

Ze ging tegenover me zitten en heeft toen uitgelegd dat ze eigenlijk twintig punten wilde, omdat negentien een raar getal is, en dat ze in januari nog geprobeerd heeft er één bij te verzinnen en dat er niets meer te verzinnen viel.

Toen was het even stil.

En toen zei ze dat ze het niet erg vindt.

Niet op de toon waarop je iets zegt om iemand gerust te stellen. Op haar eigen toon, die vlak is en die ik na twaalf jaar redelijk kan lezen, en het klopte. Ze vindt het niet erg. Ze heeft er een jaar over gedaan en ze is klaar.

Ik heb toen bijna iets gezegd. Ik voelde het al klaarliggen: iets over hoe bijzonder deze tijd is, iets over dat ze het later pas snapt, iets waar geen enkel kind van twaalf om half elf ‘s avonds op zit te wachten en dat ik zou zeggen om mijzelf op te ruimen.

Ik heb het niet gezegd. Dat is dit jaar mijn enige echte vooruitgang.

Wat ik wel gezegd heb is dat ik het papier mooi vind en of ik het mag houden als zij het niet meer wil hebben. Ze zei dat ze daar nog over nadenkt.

Morgen

Morgen is een halve dag. Laden leeg, tassen mee, en aan het eind lopen de vierentwintig kinderen van groep 8 tussen alle andere klassen door het plein af en het hek uit. Bij De Kleine Belt heet dat het uitzwaaien en het duurt vier minuten.

Bram staat in die rij. Die is acht en zit in groep 4 en gaat na de zomer naar 5, en hij heeft vanavond aangekondigd dat hij extra hard gaat klappen omdat het zijn zus is.

Loes staat er ook. Vier jaar, sinds eind maart op school, en die weet niet wat er gebeurt en gaat waarschijnlijk zwaaien naar iedereen die langsloopt.

Ik sta achteraan. Dat heb ik beloofd. Achteraan en niet roepen en niet filmen.

Wat ik wel doe, en dat weet zij niet, is dat ik daarna alleen nog even blijf staan als iedereen weg is. Bij dat hek waar ik in september 2018 voor het eerst een kind van vier heb afgezet die niet omkeek, en waar er sinds dit jaar drie doorheen gaan.

Vanaf volgend jaar zijn het er twee.

Het lijstje ligt op de keukentafel. Ze heeft het daar laten liggen, wat bij haar nooit toevallig is.